Wolność — perspektywa nowej świadomości
Wolność jest jednym z tych pojęć, które wszyscy intuicyjnie rozumiemy, a jednocześnie niemal natychmiast gubimy, gdy próbujemy je precyzyjnie zdefiniować. Od pewnego czasu dojrzewała we mnie potrzeba napisania tekstu o wolności — nie jako koncepcji filozoficznej, społecznej czy politycznej, lecz jako doświadczeniu i perspektywie nowej świadomości.
Im dłużej próbowałem porządkować temat wolności przy pomocy języka i narzędzi umysłu, tym wyraźniej widziałem, że jest to zadanie z natury paradoksalne. Wolność przekracza możliwości opisu. Każda próba jej definicji wydaje się jednocześnie jej ograniczeniem. Być może dlatego pełne, zamknięte określenie wolności jest niemożliwe — a może po prostu niepotrzebne.
Coraz bliższe jest mi rozumienie, że wolność nie ma obiektywnych cech ani narzuconego sposobu doświadczania. W życiu człowieka manifestuje się ona przede wszystkim jako wolność wyboru — w tym także wolność nadawania znaczeń temu, co się wydarzyło lub właśnie się wydarza. To wybór znaczeń, którymi opisujemy nasze doświadczenia, pozwala nam korzystać z ich pełnego bogactwa. Sama forma doświadczenia wolności staje się wtedy drugorzędna.
Dobrze ilustruje to przykład więzienia. Dla większości ludzi jest ono symbolem izolacji, zamknięcia i odebrania wolności. A jednak byli tacy ludzie i takie istoty, które właśnie w warunkach więzienia doświadczały urzeczywistnienia i głębokiego kontaktu ze swoją wolnością. Pokazuje to wyraźnie, że wolność nie jest prostą funkcją okoliczności, lecz sposobu, w jaki świadomość interpretuje i przeżywa to, co się dzieje.
Znacznie łatwiej jest mówić o drodze do wolności niż o samej wolności. Droga ta jawi mi się jako proces urzeczywistniania siebie — powrotu do istoty tego, kim naprawdę jestem. Czasem wygląda to jak odkrywanie siebie na nowo, czasem jak odkrywanie kolejnych wersji siebie w miarę rozwoju i zmiany świadomości. Wraz z tym procesem zmienia się również rozumienie wolności. Być może wolność nie jest stanem końcowym, lecz czymś, co odsłania się coraz pełniej wraz z dojrzewaniem świadomości.
Na poziomie doświadczenia wolność bardzo często manifestuje się jako możliwość wyboru: wyboru decyzji, kierunku, ścieżki, sposobu bycia. W tym sensie można powiedzieć, że wolność jest wyborem — a może raczej przestrzenią, w której wybór w ogóle staje się możliwy. Jeśli próbować definiować wolność poprzez negację, jawi się ona jako stan bez przymusu, bez presji, bez konieczności. Stan bez ograniczeń narzucanych z zewnątrz i z wewnątrz. I nie dotyczy to jedynie jednego aspektu życia, lecz całego istnienia.
Wolność bardzo wyraźnie wiąże się również ze sposobem percepcji. Ograniczona percepcja zmniejsza pole wyboru, a tym samym pole wolności. Dlatego jeśli naprawdę dbasz o swoją wolność, warto być świadomym własnej percepcji: poszerzać ją, obserwować i zauważać to, co ją zawęża. Wolność to także wolność poglądów i paradygmatów — przekonań na temat tego, jak skonstruowany jest świat, rzeczywistość i ja sam.
Jeśli jesteś świadomy tego, z jakich poglądów i paradygmatów korzystasz, skąd one pochodzą i jakie niosą konsekwencje, wówczas możesz dokonać wyboru. Możesz wybrać ten paradygmat, który w danym momencie najbardziej Ci odpowiada — i jednocześnie nie być jego niewolnikiem.
W tym sensie wolność jawi się coraz wyraźniej jako perspektywa. Wolność to perspektywa obserwatora. To konsekwencja tego, z jakiego miejsca patrzysz na rzeczywistość i z jakiej pozycji ją postrzegasz. To także świadomość sposobu działania — tego, jak robisz to, co robisz. Gdy jesteś świadomy swojej perspektywy i jej konsekwencji, natychmiast uświadamiasz sobie, że możesz ją zmienić. W każdej chwili. Możesz wpłynąć na sposób, w jaki patrzysz na rzeczywistość, i wybrać inny sposób działania, inny cel, inny kierunek.
Pisząc ten artykuł, zauważyłem również coś bardzo prostego i jednocześnie znaczącego: pośpiech. Zdałem sobie sprawę, że się spieszę — jak często w życiu, gdy działam sprawnie i szybko po to, by coś zakończyć. I właśnie w tym momencie zwolniłem. A gdy zwolniłem, pojawiły się nowe myśli, nowe inspiracje i nowa jakość doświadczenia. Zrozumiałem wtedy, że pośpiech jest formą ograniczenia. Wyjście poza pośpiech stało się dla mnie realnym doświadczeniem wolności na tym poziomie.
W codziennym doświadczeniu wolność przenika sposób podejmowania decyzji, działania i bycia. Jednocześnie coraz wyraźniej widać, że istnieje jeden element, który wydaje się niepodlegający wolności wyboru: sam fakt istnienia. Istnienie po prostu jest. Nie można dokonać wyboru, czy istnieć, czy nie. Wolność realizuje się w istnieniu, ale nie jako wolność od istnienia.
W pewnym momencie pojawił się we mnie wgląd związany z doświadczeniem medytacji nad wolnością. Kiedy pozwalam sobie w pełni przejść przez wszystkie doświadczenia, które się pojawiają — bez przerywania ich, bez skracania procesu — cykl ten zawsze domyka się tym samym rozpoznaniem: jestem wolny. A jeszcze głębiej: jestem wolnością. Wolna medytacja nie tworzy nowej prawdy. Ona przypomina, że wolność nie jest celem, do którego zmierzam, lecz istotą tego, kim jestem.
Z tej perspektywy wiele doświadczeń — również doświadczeń trudnych, ograniczonych, naznaczonych brakiem obfitości czy swobody — zaczyna jawić się jako element drogi prowadzącej do rozpoznania wolności. Poprzez doświadczanie ograniczeń świadomość uczy się tego, czym wolność naprawdę jest.
Coraz wyraźniej widzę też, że wolność jest jednym z fundamentalnych aspektów kreacji. Jest niezbędnym warunkiem prawdziwego tworzenia. Świadomość bez wolności nie tworzy — odtwarza. Nie wyraża — reaguje. Nie eksploruje — porusza się w ramach. Dlatego ten tekst nie powstaje po to, by wyjaśnić wolność, lecz po to, by stworzyć warunki, w których wolność może zostać doświadczona. Słowa są tu jedynie kotwicami. Nośnikiem jest pole, z którego ten tekst się wyłania.
Wolność to również świadomość następstw i konsekwencji tego, co czynisz — tego, z jakiej perspektywy patrzysz na rzeczywistość i jakich wyborów dokonujesz. Gdy jesteś tego świadomy, możesz zmienić wszystko w każdej chwili. I tak jest ze wszystkim. Świadomość gwarantuje wolność, a wolność jest świadomym wyborem.
Czy to, co tu zostało napisane, ma aspekty prawdziwej wolności?
Nie odpowiadaj na to pytanie intelektem.
Spróbuj pobyć ze swoją wolnością.
Odpowiedź przyjdzie sama.
